Auteur: Daphne Hijzen
Datum: 22-06-2026
Voor veel studenten voelt de start van een opleiding als een nieuw begin. Nieuwe vakken, nieuwe mensen en de vrijheid om zelf keuzes te maken. Tegelijkertijd blijkt het eerste studiejaar voor velen een periode waarin verwachtingen en werkelijkheid niet altijd overeenkomen.
De studie waarvoor je bewust hebt gekozen blijkt misschien uitdagender dan gedacht. De hoeveelheid lesstof is groter. Deadlines volgen elkaar sneller op. En waar er op de middelbare school vaak sprake was van duidelijke structuur, wordt in het hoger onderwijs verwacht dat je veel meer zelfstandig regelt.
Dat is geen uitzondering. Sterker nog: onderzoek laat zien dat juist de overgang naar het hoger onderwijs een belangrijke periode is waarin studenten moeten leren omgaan met nieuwe verantwoordelijkheden en verwachtingen (Van Rooij et al., 2018).
Studiesucces wordt daarbij niet alleen bepaald door intelligentie of voorkennis. Factoren zoals studievaardigheden, zelfvertrouwen, motivatie en het vermogen om jezelf te organiseren blijken minstens zo belangrijk (Fokkens-Bruinsma et al., 2021).
De grootste uitdaging zit vaak niet in de lesstof
Wanneer eerstejaars studenten vastlopen, wordt vaak gedacht dat de opleiding simpelweg te moeilijk is. In de praktijk ligt dat echter vaak genuanceerder.
Veel studenten hebben op de middelbare school goede resultaten behaald zonder uitgebreide studieplanning of uitgewerkte leerstrategieën. Zodra zij in het hoger onderwijs terechtkomen, merken zij dat deze aanpak niet altijd meer voldoende is.
Ineens moet je zelf bepalen wanneer je studeert, hoeveel tijd je aan een vak besteedt en hoe je meerdere deadlines tegelijkertijd organiseert.
Dat vraagt om andere vaardigheden dan veel studenten gewend zijn.
Onderzoekers noemen dit proces academische aanpassing: het vermogen om succesvol te wennen aan de eisen van het hoger onderwijs. Studenten die zich sneller aanpassen aan deze nieuwe omgeving blijken gemiddeld betere studieresultaten te behalen en hebben minder kans op studie-uitval (Van Rooij et al., 2018).
Waarom plannen zoveel moeilijker is dan het lijkt
Bijna iedere student weet dat plannen belangrijk is. Toch blijft het een van de meest genoemde uitdagingen binnen het eerste studiejaar. Dat heeft een logische oorzaak. Een planning maken kost relatief weinig moeite; je eraan houden is vaak veel lastiger. Zeker wanneer colleges, sociale activiteiten, bijbanen en opdrachten allemaal tegelijkertijd aandacht vragen.
Daarnaast hebben veel studenten de neiging om de benodigde studietijd te onderschatten. Een opdracht die “nog wel even kan wachten” blijkt ineens meer tijd te kosten dan verwacht.
Eem goede planning gaat daarom verder dan het noteren van deadlines.
Succesvolle studenten reserveren ook daadwerkelijk tijd om aan opdrachten te werken. Ze wachten niet tot de druk hoog oploopt, maar verdelen werkzaamheden over meerdere weken. Onderzoek naar zelfregulerend leren laat zien dat deze manier van werken sterk samenhangt met betere studieprestaties (Fokkens-Bruinsma et al., 2021).
Uitstelgedrag heeft vaak een andere oorzaak dan je denkt
Veel studenten noemen zichzelf lui wanneer zij een taak blijven uitstellen. Psychologisch onderzoek laat echter zien dat uitstelgedrag meestal weinig met luiheid te maken heeft. Vaak spelen onzekerheid, perfectionisme of gebrek aan overzicht een grotere rol. Hoe groter en complexer een opdracht voelt, hoe moeilijker het wordt om eraan te beginnen.
Dat verklaart waarom sommige studenten urenlang hun mailbox bijwerken, hun bureau opruimen of hun agenda reorganiseren, terwijl de belangrijkste taak onaangeroerd blijft.
De oplossing zit vaak in het verkleinen van de eerste stap.
Niet: “Ik ga vandaag mijn hele onderzoeksvoorstel schrijven.”
Maar: “Ik lees één artikel en noteer drie belangrijke inzichten.”
Kleine stappen voelen minder bedreigend en maken het gemakkelijker om in beweging te komen.
Zelfvertrouwen blijkt een belangrijke voorspeller van succes
Een interessante bevinding uit onderzoek naar eerstejaars studenten is dat academisch zelfvertrouwen een belangrijke rol speelt bij studiesucces. Studenten die geloven dat zij nieuwe vaardigheden kunnen ontwikkelen en uitdagingen kunnen overwinnen, blijken gemiddeld betere resultaten te behalen dan studenten die voortdurend twijfelen aan hun eigen capaciteiten (Fokkens-Bruinsma et al., 2021). Dat betekent overigens niet dat succesvolle studenten nooit onzeker zijn.
Iedere student krijgt te maken met moeilijke vakken, tegenvallende cijfers of momenten van twijfel. Het verschil zit vaak in de manier waarop die ervaringen worden geïnterpreteerd.
Waar de ene student denkt: zie je wel, ik kan dit niet, denkt de andere: ik moet mijn aanpak aanpassen.
Juist die tweede reactie stimuleert groei.
Studeren blijft mensenwerk
Wanneer we praten over studieprestaties, gaat de aandacht vaak uit naar cijfers, studiepunten en tentamens.
Toch blijkt uit onderzoek dat ook sociale factoren een belangrijke rol spelen in het eerste studiejaar.
Studenten die zich verbonden voelen met hun opleiding, medestudenten en docenten ervaren doorgaans meer betrokkenheid en motivatie. Bovendien blijkt sociale integratie samen te hangen met een kleinere kans op uitval (Van Rooij et al., 2018).
Dat betekent niet dat iedere student lid moet worden van een studentenvereniging.
Voor veel studenten is een kleine groep medestudenten met wie zij ervaringen kunnen delen al voldoende. Samen studeren, vragen stellen of simpelweg herkennen dat anderen tegen dezelfde uitdagingen aanlopen, kan veel verschil maken.
Hulp vragen hoort bij succesvol studeren
Een van de grootste misverstanden onder studenten is dat zelfstandig studeren betekent dat je alles alleen moet oplossen. Juist studenten die succesvol door hun studie navigeren, weten wanneer zij ondersteuning moeten inschakelen.
Soms gaat het om hulp bij plannen. Soms om studievaardigheden, motivatieproblemen of stressklachten. In andere gevallen kan een gesprek met een studiecoach helpen om weer overzicht en richting te krijgen. Ondersteuning zoeken is dus geen teken van zwakte.
Het laat juist zien dat je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen ontwikkeling.
Een succesvolle start draait om meer dan cijfers
Het eerste studiejaar is veel meer dan een verzameling tentamens en studiepunten. Het vormt de basis voor de rest van je studie.
Studenten leren niet alleen nieuwe kennis, maar ontwikkelen ook vaardigheden die gedurende hun hele studie van waarde blijven: plannen, zelfstandig werken, omgaan met tegenslagen en reflecteren op hun eigen leerproces.
Onderzoek laat zien dat juist deze vaardigheden sterk samenhangen met studiesucces op de langere termijn (Fokkens-Bruinsma et al., 2021; Van Rooij et al., 2018). Misschien is dat wel de belangrijkste les voor eerstejaars studenten. Een succesvolle student is niet per se degene die alles direct goed doet, maar degene die leert hoe hij of zij effectief omgaat met de uitdagingen van het hoger onderwijs.
Bronnen
Fokkens-Bruinsma, M., Vermue, C., Deinum, J. F., & Van Rooij, E. C. M. (2021). First-year academic achievement: The role of academic self-efficacy, self-regulated learning and beyond classroom engagement. Assessment & Evaluation in Higher Education, 46(7), 1115–1126. https://doi.org/10.1080/02602938.2020.1845606
Van Rooij, E. C. M., Jansen, E. P. W. A., & Van de Grift, W. J. C. M. (2018). First-year university students’ academic success: The importance of academic adjustment. European Journal of Psychology of Education, 33(4), 749–767. https://doi.org/10.1007/s10212-017-0347-8
